Category: Greece

Regenerative Agriculture and Land Management Course with Darren J. Doherty in Crete

comments Comments Off on Regenerative Agriculture and Land Management Course with Darren J. Doherty in Crete
By , August 4, 2014

 Darren Doherty makes a stop at Apiganias, Crete in 24-26 October during the Regrarians World Tour 2014


Darren Doherty

Darren Doherty in action



We are pleased to host Darren J. Doherty in Crete for a regenerative agriculture development course in collaboration with the Association “Friends of Apiganias”.

This Regrarians Open Consultancy & Practicum Design Workshop is ideal for land professionals and amateurs alike, including: farmers, ranchers, property and preserve managers, rural landscapers, large and small property owners, agriculturists, earth and water scientists, forest scientists, and anyone else involved in and interested in learning more about the care and stewardship of public and private land, farms, agricultural fields, orchards, properties and communities in Greece, all the mediterranean neighborhood and any area in the world with similar climatic conditions.

The Workshop is a dynamic 3-day program designed to involve participants directly in the delivery of an integrated farm and property planning and development consultancy. Led by one of the worlds most renowned & experienced farm planners, Darren J. Doherty (AU), this course is all about having participants work to understand the 10 step process logic involved with the Regrarians Platform which methodically covers each and every element of land design, farm planning and development. In short, this course will be a highly useful and functional Professional Development for producers & land managers when it comes to production landscapes, enterprise planning & site development.

The RAC+RAD experience will result in participants understanding some of the process behind re-booting their own farming enterprises with an opportunity for feedback based on their own unique and specific site challenges. This course also offers a step by step approach that is highly adaptable to any site and circumstances.

Apiganias, Crete

Apiganias, Crete

Apiganias, the site that the Workshop will take place is a 500-hectare public piece of land, that could be a case study for all the environmental as well as social issues that burden this corner of the world: semi-arid climate moving rapidly to arid, severe erosion due to centuries of overgrazing, fire and poor resources management, uneven distribution of water resources, environmental pressure from modern agricultural practices and touristic development, overall degradation of the brittle ecosystem. The “easy” solution, forced upon a crisis-laden society lacking resources and struggling to cope even on an individual level, would be to sell this public property to an investor and see yet another hotel resort sprout, exploiting the stunning beauty of the Greek shoreline to the benefit of a few, who will most probably not even belong to the local community.

Friends of Apiganias” is a group of people who believe that another form of development is possible, one that can regenerate natural ecosystems and human communities alike. They believe that this is feasible without multi-million projects but with firm understanding of natural processes and with the innovative approach of the Regrarians as well as of other groups that thrive all over the world. We deem essential to bring this knowledge to Greece and, as Darren puts it, make a serious effort to change the climate between the ears of people, their way of thinking, so that we start to see things change. So, “Friends of Apiganias” have proposed to create a botanical park on the site, one that will host as many native plant species as possible, with focus on land regeneration practices but also on an educational role for the wider area and the whole mediterranean basin. They are quite aware that this can no longer happen relying on public funds, which are scarce in Greece theses days, but on building a robust model leading to self-sufficiency, and this is also where Darren’s insights will prove invaluable.

Participants will have the opportunity to learn and use Darren Doherty’s Regrarian Platform and site design process, through this real-project “Open Site Consultation”, providing an integrated vision for the future of the course site. Participants will also work in practicum groups and analyze their own individual land management challenges with potential solutions offered by Darren and others. The practicum will explore real-life local needs and offer practices and approaches towards better production rates and overall land resilience. Program includes a field workshop focused on understanding integrated water systems design to maximize water retention, use and efficiency, as well as how to find the “keypoint and keyline” for building water harvesting earthworks, pattern cultivation and Keyline plowing systems, among others.

In summary, this course will explore integrated and holistic site design, planning and management practices and how to place the various elements of human settlement, including infrastructure, as well as productive systems of grazing, orchard crops, pasture, and forestry in an arid Mediterranean climate.

The course will be bi-lingual, conducted in English and translated into Greek.

See more on Darren Doherty’s Regrarian Platform below

RAC + RAP Course and Workshop

3-Days of Professional Development, Practicum and Integrated Land Design Experience

RAC + RAP (Regrarian Learning Models):

RAC = Regrarians Open Consultation Course – This RAC will be a two day professional development workshop in which attendees witness and experience an “open” consultation on a real-life project and in so doing become exposed to the practical application of Regrarians Platform and this unique integrated design process as outlined by Darren Doherty in his forthcoming book, “The Regrarian Handbook.”

RAP = Regrarians Practicum – This RAP will be a one day project practicum and Keyline Design workshop, which will be experiential and project development-based where participants are involved in the process of implementing Regrarian systems. RAP’s are for anybody who wants to build their physical skills, knowledge and experience as part of a regenerative land management and integrated production system toolkit. This RAC will be for integrated water and soil systems design, including Keyline Design and Pattern Cultivation.

Darren J. Doherty is a 5th generation Australian-Bendigo farmer, developer, author & trainer whom has delivered over 190 Regenerative Agriculture & Living courses & seminars to more than 12,000 people since 2001, including more than 40 Permaculture Design Courses (PDC’s), as well as creating Keyline® Design, Carbon Farming, Carbon Economy, RegenAG® & Regrarians® course series across Europe, the Americas and Oceania. Darren has also completed nearly 2000 property development plans since 1993 in 47 countries and is widely recognized as a leader & pioneer in the Regenerative Agriculture & Permaculture movements.

Darren has extensive experience across the world in project design, development, management & training. A career-long focus on the profitable & regenerative retrofit of broad-acre landscapes has seen Darren acclaimed as a pioneer in this important & often overlooked field.  This wide experience has created an international reputation of achievement plus enviable & expansive networks that integrate many disciplines.

Globally many of Darren’s alumni of over 12,000 are at the cutting edge of the movement towards regenerative agriculture & living systems.  Darren is the originator of the Regrarian Platform, which outlines a strategic & logical process to the development of regenerative agricultural systems, central to which is another Doherty innovation, called ‘IntegriPasture’, which provides an integrated framework for multiple species pasture and localized processing, logistics and marketing.

Darren is no stranger to Crete and Greece: he has consulted on the island and he has also taught a Permaculture Design Certificate course in Athens, which has been an unforgettable experience to all participants, some of whom we are certain to see again in this course, coming back for more of Darren’s insights.

For a full reference to Darren’s work, please see here.


Regrarian, a portmanteau of “Regenerative Agrarian”, is a term first coined by Darren J. Doherty in 2013 to describe those who are actively undertaking the serious & timely process of regenerating, restoring, rehabilitating, rehabitating, rekindling (etc.!) & rebooting healthy production landscapes across this planet.


Regrarians Platform


Friday to Sunday 24-26 October 2014


Apiganias pinesApiganias, near Ierapetra, Greece

See map

About Crete

It is very difficult to squeeze what Crete is about in a few words. A crossroads of three continents, with rich history, vibrant people, natural landscapes of stunning beauty, but also under a lot of environmental, economic and social pressure. We do recommend that you take some more days off than needed for the Workshop and explore Crete: the sparkling waters of the Aegean and Libyan Sea will await you, still comfortable to swim in at the end of October.


The fee will be in the range of 200-250 euros, including meals and accommodation. We hope to lower the fee for participants living in Greece and we are actively looking for sponsors in order to make it possible for more people to attend the course.

This is not a profit making venture; our aim is to spread Regenerative Agriculture principles and methods here in Greece and it is no coincidence that we start from Crete, Ierapetra, one of the most active agricultural regions in the country.

We need only to be sure of covering our costs.  If a profit is made it will go into the Association “Friends of Apiganias”  to support their work in the regeneration of the area.

The prices are as low as we can risk making them at this point. Foreign students, please consider that you are likely to pay the higher rather than the lower fee and that you will thus be sponsoring a Greek participant who might not be able to attend otherwise.


If you wish to pre-book this course, please fill in the following form. We will get in touch with you to give details about fees, accommodation options, how to ensure your participation and to answer any questions you might have.

* indicates required field

Powered by Fast Secure Contact Form



The Great Turning – Η Μεγάλη Στροφή

comments Comments Off on The Great Turning – Η Μεγάλη Στροφή
By , June 15, 2013

Joanna MacyΣε τέτοιους δύσκολους καιρούς, που όλα αλλάζουν με ραγδαίους ρυθμούς και μάλλον προς το χειρότερο πριν γίνουν καλύτερα, είναι χρήσιμο να βλέπουμε τη γενική εικόνα, την παγκόσμια συγκυρία, το δάσος και όχι το δέντρο, καθώς και τη δική μας προσωπική στάση, τοποθέτηση και δράση. H Joanna Macy, οικο-φιλόσοφος, μελετήτρια του βουδισμού, της γενικής θεωρίας συστημάτων και της βαθιάς οικολογίας βάζει τάξη στην πολύπλοκη κατάσταση που βιώνουμε και μας προτείνει έναν πολύτιμο χάρτη πορείας.

In these challenging times, when everything changes rapidly and rather to worse before it gets better, it is useful to keep our broader perspective, in the global context, to focus on the forest and not the tree and to be alert for our personal stance and course of action. Joanna Macy, eco-philosopher, scholar of Buddhism, general systems theory, and deep ecology, puts order in the turmoil and gives us an invaluable roadmap. Please scroll down to read an excerpt of Joanna Macy’s website about the Great Turning.

Η Μεγάλη Στροφή είναι ένα όνομα για την ουσιαστική περιπέτεια της εποχής μας: η μετάβαση από τη βιομηχανική κοινωνία της ανάπτυξης σε έναν πολιτισμό της ζωής.

Η οικολογική και κοινωνική κρίση που αντιμετωπίζουμε υποδαυλίζεται από ένα οικονομικό σύστημα που εξαρτάται από την συνεχώς αυξανόμενη ανάπτυξη. Αυτή η αυτοκαταστροφική  πολιτική οικονομία θέτει τους στόχους της και μετρά τις επιδόσεις της με όρους του ολοένα αυξανόμενου κέρδους των εταιρειών – με άλλα λόγια, από το πόσο γρήγορα μπορούν οι φυσικοί πόροι να εξαχθούν από τη Γη και να μετατραπούν σε καταναλωτικά προϊόντα, όπλα, και απόβλητα.

Μια επανάσταση βρίσκεται σε εξέλιξη γιατί οι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι οι ανάγκες μας μπορούν να ικανοποιηθούν χωρίς να καταστρέφουμε τον κόσμο μας. Έχουμε τις τεχνικές γνώσεις, τα εργαλεία επικοινωνίας, και τους υλικούς πόρους για να παράγουμε επαρκή τροφή, να εξασφαλίσουμε καθαρό αέρα και νερό, και για να ικανοποιήσουμε λογικές ενεργειακές ανάγκες. Οι μελλοντικές γενιές, αν υπάρξει γι’ αυτές ένας βιώσιμος κόσμος, θα κοιτάξουν πίσω στην κοσμοϊστορική μετάβαση που κάνουμε για μια κοινωνία της ζωής. Και μπορεί κάλλιστα να την ονομάσουν εποχή της Μεγάλης Στροφής. Συμβαίνει τώρα.

Ανεξάρτητα από το αν αναγνωρίζεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που ελέγχονται από τις εταιρείες, η Μεγάλη Στροφή είναι μια πραγματικότητα. Αν και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακόμη αν θα πραγματοποιηθεί έγκαιρα ώστε να επιβιώσει ο άνθρωπος και άλλες πολύπλοκες μορφές ζωής, μπορούμε να γνωρίζουμε ότι είναι σε εξέλιξη. Και κερδίζει έδαφος, μέσω της δράσης αμέτρητων ατόμων και ομάδων σε όλο τον κόσμο. Όταν δούμε αυτή τη στροφή ως το ευρύτερο πλαίσιο της ζωής μας το όραμά μας ξεκαθαρίζει και ξαναβρίσκουμε το θάρρος μας.

Τρεις διαστάσεις της Μεγάλης Στροφής

1. Δράσεις για να επιβραδυνθεί η καταστροφή της Γης και των πλασμάτων της

Ίσως η πιο εμφανής διάσταση της Μεγάλης Στροφής, οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν όλη την πολιτική, νομοθετική και νομική δουλειά που απαιτείται για τη ανάσχεση της καταστροφής, καθώς και άμεσες δράσεις – μπλόκα, μποϊκοτάζ, πολιτική ανυπακοή και άλλες μορφές άρνησης. Μερικά παραδείγματα:

  • Τεκμηρίωση και προβολή των επιπτώσεων της Κοινωνίας της Βιομηχανικής Ανάπτυξης στη φύση και την υγεία
  • Άσκηση πολιτικής πίεσης ή διαμαρτυρία κατά του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και τις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες που θέτουν σε κίνδυνο τα οικοσυστήματα και υπονομεύουν την κοινωνική και οικονομική δικαιοσύνη
  • Ξεσκέπασμα και δημοσιοποίηση των παράνομων και ανήθικων εταιρικών πρακτικών
  • Αποκλεισμός και επαγρύπνιση σε χώρους οικολογικής καταστροφής, όπως σε αρχέγονα δάση υπό απειλή αποψίλωσης ή σε πυρηνικές χωματερές.

Η δουλειά αυτού του είδους μας βοηθά να κερδίσουμε χρόνο. Σώζει ζωές, και κάποια οικοσυστήματα, έμβια όντα και πολιτισμούς, καθώς και γενετικό υλικό, για την βιώσιμη κοινωνία που θα έρθει. Αλλά δεν αρκεί για να δημιουργήσει αυτή τη βιώσιμη κοινωνία.

2. Ανάλυση των δομικών αιτίων και δημιουργία δομικών εναλλακτικών λύσεων

Η δεύτερη διάσταση της Μεγάλης Στροφής είναι εξίσου ζωτικής σημασίας. Για να ελευθερώσουμε τον εαυτό μας και τον πλανήτη μας από τη ζημιά που υπέστη από την κοινωνία της βιομηχανικής ανάπτυξης, πρέπει να κατανοήσουμε τη δυναμική της. Ποιες είναι οι σιωπηρές συμφωνίες που δημιουργούν σκανδαλώδη πλούτο για τους λίγους, ενώ εξαθλιώνουν σταδιακά την υπόλοιπη ανθρωπότητα; Ποιοι αλληλένδετοι λόγοι μας δεσμεύουν σε μια ακόρεστη οικονομία που χρησιμοποιεί τη Γη μας ως τροφοδότη και σκουπιδοντενεκέ; Τα πράγματα δεν είναι καλά, και χρειάζεται θάρρος και εμπιστοσύνη στην κοινή λογική για να τα δούμε ρεαλιστικά. Αλλά απομυθοποιούμε τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας. Όταν καταλάβουμε πώς λειτουργεί αυτό το σύστημα, μπαίνουμε δυσκολότερα στον πειρασμό να δαιμονοποιήσουμε τους πολιτικούς και τους διευθύνοντες συμβούλους των εταιρειών που ελέγχονται από αυτό. Και παρόλη την προφανή δύναμη της κοινωνίας της βιομηχανικής ανάπτυξης, μπορούμε να δούμε και τον εύθραυστο χαρακτήρα της – πόσο εξαρτάται από την υπακοή μας, και πόσο καταδικασμένη είναι να καταβροχθίσει τον εαυτό της.

Εκτός από την κατανόηση της λειτουργίας του σημερινού συστήματος, δημιουργούμε και δομικές εναλλακτικές λύσεις. Σε αμέτρητες περιοχές, όπως τα πράσινα βλαστάρια φυτρώνουν μέσα από τα χαλάσματα, εμφανίζονται νέες κοινωνικές και οικονομικές δομές. Χωρίς να περιμένουμε τους εθνικούς ή τοπικούς πολιτικάντηδες να ευθυγραμμιστούν με μας, ενωνόμαστε, αναλαμβάνοντας δράση στις κοινότητές μας. Προϊόν της δημιουργικότητάς μας και της συνεργασίας μας προς όφελος της ζωής, οι δράσεις αυτές μπορεί να φαίνονται περιθωριακές, αλλά περιέχουν τους σπόρους για το μέλλον.

Ορισμένες από τις πρωτοβουλίες σε αυτή τη διάσταση:

  • Διαλέξεις και ομάδες μελέτης για την κοινωνία της βιομηχανικής ανάπτυξης
  • Στρατηγικές και προγράμματα για τη μη-βίαιη άμυνα του πολίτη
  • Μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά και πυρηνικά καύσιμα και στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
  • Συνεργατικοί τρόποι διαβίωσης, όπως η συστέγαση και τα οικολογικά χωριά
  • Κοινοτικοί λαχανόκηποι, συνεταιρισμοί καταναλωτών, γεωργία υποστηριζόμενη από την κοινότητα, αποκατάσταση των λεκανών απορροής του νερού, τοπικά νομίσματα …

3. Αλλαγή συνειδητότητας

Αυτές οι δομικές εναλλακτικές λύσεις δεν μπορούν να ριζώσουν και να επιβιώσουν χωρίς βαθιά ριζωμένες αξίες που να τις στηρίζουν. Πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις επιθυμίες μας και τη σχέση μας με τη Γη και τους άλλους ανθρώπους. Απαιτούν, με άλλα λόγια, μια βαθιά αλλαγή στην αντίληψή μας για την πραγματικότητα – και αυτή η αλλαγή συμβαίνει τώρα, τόσο ως νοητική επανάσταση όσο και ως πνευματική αφύπνιση.

Οι γνώσεις και οι εμπειρίες που θα μας επιτρέψουν να κάνουμε αυτή την αλλαγή αυξάνονται ολοένα και παίρνουν πολλές μορφές. Μπορούν να προκύψουν ως θλίψη για τον κόσμο μας, ως αποκαθήλωση των αντιλήψεων του παλιού παραδείγματος για τον ατομικισμό, τον θεμελιώδη διαχωρισμό του εαυτού. Εμφανίζονται ως θετικές αντιδράσεις σε σημαντικές ανακαλύψεις στην επιστημονικής σκέψης, καθώς ο αναγωγισμός και ο υλισμός υποχωρούν μπροστά στα στοιχεία που υποδεικνύουν ένα ζωντανό Σύμπαν. Εμφανίζονται επίσης στην αναβίωση των σοφών παραδόσεων, θυμίζοντάς μας ξανά ότι ο κόσμος μας είναι ένα ιερό σύνολο, που αξίζει να τον λατρεύουμε και να τον υπηρετούμε.

Οι πολλές μορφές και τα συστατικά αυτής της διάστασης περιλαμβάνουν:

  • Γενική θεωρία ζωντανών συστημάτων
  • Βαθιά οικολογία και το βαθύ και μακρόχρονο οικολογικό κίνημα
  • Πνευματικότητα της Δημιουργίας και Θεολογία της Απελευθέρωσης
  • Ενεργός Βουδισμός και παρόμοια ρεύματα σε άλλες παραδόσεις
  • Η αναβίωση των σαμανιστικών παραδόσεων
  • Οικοφεμινισμός
  • Οικοψυχολογία
  • Το κίνημα της απλής ζωής

Οι συνειδητοποιήσεις που κάνουμε στην τρίτη διάσταση της Μεγάλης Στροφής μας προστατεύουν από το να υποκύψουμε στον πανικό και την παράλυση. Μας βοηθούν να αντισταθούμε στον πειρασμό του στρουθοκαμηλισμού ή να στραφούμε ενάντια στους άλλους ανθρώπους, ψάχνοντας για αποδιοπομπαίους τράγους για να ξεσπάσουμε τον φόβο και την οργή μας.

Χάρτης πορείας για τον καθένα μας στην Μεγάλη Στροφή

Ξεκινήστε από την Ευγνωμοσύνη

Το να ζει κανείς σε αυτό το όμορφο, αυτοοργανωμένο σύμπαν – το να παίρνει μέρος στον χορό της ζωής με αισθήσεις για να το αντιλαμβάνεται, με πνεύμονες να το αναπνέει, με όργανα να τον θρέφουν από αυτό – είναι ένα θαύμα που δεν εκφράζεται με λέξεις. Η ευγνωμοσύνη για το δώρο της ζωής είναι η βασική πηγή όλων των θρησκειών, το σήμα κατατεθέν των μυστών, η πηγή κάθε αληθινής τέχνης. Επιπλέον, αποτελεί προνόμιο να ζούμε αυτή την εποχή που μπορούμε να επιλέξουμε τη συμετοχή στην αυτο-ίαση του κόσμου μας.

Μην φοβάστε το σκοτάδι

Ζούμε μια σκοτεινή εποχή, γεμάτη πόνο και αβεβαιότητα. Όπως τα ζωντανά κύτταρα σε ένα μεγαλύτερο σώμα, είναι φυσικό να νιώθουμε το τραύμα του κόσμου μας. Έτσι, μη φοβάστε την αγωνία που νιώθετε, ή τον θυμό ή τον φόβο, γιατί αυτές οι αντιδράσεις προκύπτουν από τη βαθιά σας ανησυχία και από την πραγματική σας σύνδεση με όλα τα όντα.

Τολμήστε να οραματιστείτε

Από αυτό το σκοτάδι μπορεί να αναδυθεί ένας νέος κόσμος, φτιαγμένος όχι τόσο στο μυαλό μας όσο στα όνειρά μας. Ακόμα κι αν δεν μπορούμε να δούμε καθαρά πώς πρόκειται να είναι, καλούμαστε ωστόσο να αφήσουμε τη φαντασία μας να φτιάξει το μέλλον. Δεν θα μπορέσουμε να χτίσουμε παρά μόνο αυτό που έχουμε αγαπήσει στις καρδιές μας ..


Πολλοί άνθρωποι δεν εμπλέκονται στη Μεγάλη Στροφή, επειδή υπάρχουν τόσα πολλά διαφορετικά προβλήματα,  που μοιάζουν να ανταγωνίζονται το ένα το άλλο. Να σώσω τις φάλαινες ή να βοηθήσω κακοποιημένα παιδιά; Η αλήθεια είναι ότι όλες οι πτυχές της τρέχουσας κρίσης αντανακλούν το ίδιο λάθος, την απομόνωσή μας από το σύνολο και την εκμετάλλευση των άλλον προς ίδιο όφελος. Έτσι η αντιμετώπιση ενός προβλήματος βοηθά και τα άλλα να λυθούν. Απλά βρείτε αυτό που σας αρέσει να κάνετε και απολαύστε το. Ποτέ μην προσπαθήσετε να το κάνετε μόνοι σας. Συνδεθείτε με άλλους. Θα εμπνέετε και θα δίνετε ενέργεια ο ένας στον άλλο.

Δράστε ανάλογα με την ηλικία σας

Δεδομένου ότι κάθε σωματίδιο στο σώμα σας προέρχεται από τη πρώτη αναλαμπή του χώρου και του χρόνου, έχετε πραγματικά την ίδια ηλικία με το σύμπαν. Έτσι, όταν ασκείτε πίεση στο γραφείο ενός βουλευτή της περιοχής σας ή επισκέπτεσθε έναν οργανισμό κοινής ωφέλειας ή κάνετε κατάθεση σε μια ακρόαση για τα πυρηνικά απόβλητα ή αντιστέκεστε να προστατέψετε ένα αρχέγονο δάσος, το κάνετε όχι από κάποια προσωπική ιδιοτροπία, αλλά με την πλήρη εξουσία που σας δίνουν τα 15 δισεκατομμύρια χρόνια σας.


The Great Turning is a name for the essential adventure of our time: the shift from the industrial growth society to a life-sustaining civilization.

The ecological and social crises we face are inflamed by an economic system dependent on accelerating growth. This self-destructing political economy sets its goals and measures its performance in terms of ever-increasing corporate profits–in other words by how fast materials can be extracted from Earth and turned into consumer products, weapons, and waste.
A revolution is underway because people are realizing that our needs can be met without destroying our world. We have the technical knowledge, the communication tools, and material resources to grow enough food, ensure clean air and water, and meet rational energy needs. Future generations, if there is a livable world for them, will look back at the epochal transition we are making to a life-sustaining society. And they may well call this the time of the Great Turning. It is happening now.

Whether or not it is recognized by corporate-controlled media, the Great Turning is a reality. Although we cannot know yet if it will take hold in time for humans and other complex life forms to survive, we can know that it is under way. And it is gaining momentum, through the actions of countless individuals and groups around the world. To see this as the larger context of our lives clears our vision and summons our courage.

Three Dimensions of the Great Turning

1. Actions to slow the damage to Earth and its beings

Perhaps the most visible dimension of the Great Turning, these activities include all the political, legislative, and legal work required to reduce the destruction, as well as direct actions–blockades, boycotts, civil disobedience, and other forms of refusal. A few examples:

  • Documenting and the ecological and health effects of the Industrial Growth Society;
  • Lobbying or protesting against the World Trade Organization and the international trade agreements that endanger ecosystems and undermine social and economic justice;
  • Blowing the whistle on illegal and unethical corporate practices;
  • Blockading and conducting vigils at places of ecological destruction, such as old-growth forests under threat of clear-cutting or at nuclear dumping grounds.

Work of this kind buys time. It saves some lives, and some ecosystems, species, and cultures, as well as some of the gene pool, for the sustainable society to come. But it is insufficient to bring that society about.

2. Analysis of structural causes and the creation of structural alternatives
The second dimension of the Great Turning is equally crucial. To free ourselves and our planet from the damage being inflicted by the Industrial Growth Society, we must understand its dynamics. What are the tacit agreements that create obscene wealth for a few, while progressively impoverishing the rest of humanity? What interlocking causes indenture us to an insatiable economy that uses our Earth as supply house and sewer? It is not a pretty picture, and it takes courage and confidence in our own common sense to look at it with realism; but we are demystifying the workings of the global economy. When we see how this system operates, we are less tempted to demonize the politicians and corporate CEOs who are in bondage to it. And for all the apparent might of the Industrial Growth Society, we can also see its fragility–how dependent it is on our obedience, and how doomed it is to devour itself.

In addition to learning how the present system works, we are also creating structural alternatives. In countless localities, like green shoots pushing up through the rubble, new social and economic arrangements are sprouting. Not waiting for our national or state politicos to catch up with us, we are banding together, taking action in our own communities. Flowing from our creativity and collaboration on behalf of life, these actions may look marginal, but they hold the seeds for the future.

Some of the initiatives in this dimension:

  • – Teach-ins and study groups on the Industrial Growth Society;
    – Strategies and programs for nonviolent, citizen-based defense;
    – Reduction of reliance on fossil and nuclear fuels and conversion to renewable energy sources;
    – Collaborative living arrangements such as co-housing and eco-villages;
    – Community gardens, consumer cooperatives, community-supported agriculture, watershed restoration, local currencies…

3. Shift in Consciousness

These structural alternatives cannot take root and survive without deeply ingrained values to sustain them. They must mirror what we want and how we relate to Earth and each other. They require, in other words, a profound shift in our perception of reality–and that shift is happening now, both as cognitive revolution and spiritual awakening.

The insights and experiences that enable us to make this shift are accelerating, and they take many forms. They arise as grief for our world, giving the lie to old paradigm notions of rugged individualism, the essential separateness of the self. They arise as glad response to breakthroughs in scientific thought, as reductionism and materialism give way to evidence of a living universe. And they arise in the resurgence of wisdom traditions, reminding us again that our world is a sacred whole, worthy of adoration and service.

The many forms and ingredients of this dimension include:

  • general living systems theory;
  • deep ecology and the deep, long-range ecology movement;
  • Creation Spirituality and Liberation Theology;
  • Engaged Buddhism and similar currents in other traditions;
  • the resurgence of shamanic traditions;
  • ecofeminism;
  • ecopsychology;
  • the simple living movement.

The realizations we make in the third dimension of the Great Turning save us from succumbing to either panic or paralysis. They help us resist the temptation to stick our heads in the sand, or to turn on each other, for scapegoats on whom to vent our fear and rage.

Personal Guidelines

Personal Guidelines for the Great Turning

Come from Gratitude

To be alive in this beautiful, self-organizing universe–to participate in the dance of life with senses to perceive it, lungs that breathe it, organs that draw nourishment from it–is a wonder beyond words. Gratitude for the gift of life is the primary wellspring of all religions, the hallmark of the mystic, the source of all true art. Furthermore, it is a privilege to be alive in this time when we can choose to take part in the self-healing of our world.

Don’t be Afraid of the Dark

This is a dark time, filled with suffering and uncertainty. Like living cells in a larger body, it is natural that we feel the trauma of our world. So don’t be afraid of the anguish you feel, or the anger or fear, for these responses arise from the depth of your caring and the truth of your interconnectedness with all beings. To suffer with is the literal meaning of compassion.

Dare to Vision

Out of this darkness a new world can arise, not to be constructed by our minds so much as to emerge from our dreams. Even though we cannot see clearly how it’s going to turn out, we are still called to let the future into our imagination. We will never be able to build what we have not first cherished in our hearts..

Roll up your Sleeves

Many people don’t get involved in the Great Turning because there are so many different issues, which seem to compete with each other. Shall I save the whales or help battered children? The truth is that all aspects of the current crisis reflect the same mistake, setting ourselves apart and using others for our gain. So to heal one aspect helps the others to heal as well. Just find what you love to work on and take joy in that. Never try to do it alone. Link up with others; you’ll spark each others’ ideas and sustain each others’ energy..

Act your Age

Since every particle in your body goes back to the first flaring forth of space and time, you’re really as old as the universe. So when you are lobbying at your congressperson’s office, or visiting your local utility, or testifying at a hearing on nuclear waste, or standing up to protect an old grove of redwoods, you are doing that not out of some personal whim, but in the full authority of your 15 billions years.


Σπιθάρι – Ανοικτά Εργαστήρια Αυτάρκειας

comments Comments Off on Σπιθάρι – Ανοικτά Εργαστήρια Αυτάρκειας
By , March 19, 2013

Μία ομάδα νέων ανθρώπων από την Αθήνα, που μοιράζεται ένα όραμα για μια διαφορετική ζωή, ξεκίνησε ένα εγχείρημα συμβίωσης και συνεργατικής δράσης, σε πολύ μικρή απόσταση από την Αθήνα.

Η ομάδα “Σπιθάρι“, που έχει έδρα τον Μαραθώνα, κοντά σε ένα υπέροχο δάσος που κάηκε πριν μερικά χρόνια, πάνω από τα χωράφια και τα φυτώρια αυτής της για χιλιάδες χρόνια παραγωγικής περιοχής, ψηλαφεί τα βήματά της προτείνοντας μια άλλη ποιότητα ζωής, μακριά από τον καταναλωτισμό και τον ανταγωνισμό, με άξονα την ενεργειακή και διατροφική αυτάρκεια και τη συνεργασία.

Στα πλαίσια αυτού του εγχειρήματος, με τη σύμπραξη της ομάδας “Εμείς τώρα“, ξεκινά μία σειρά  ανοικτών δωρεάν εργαστηρίων που θα διαρκέσει μέχρι το φθινόπωρο και που θα διερευνήσει καινοτόμες, οικονομικές, πρακτικές λύσεις για την κάλυψη των βασικών ανθρώπινων αναγκών όπως η στέγαση, η ενέργεια, η διατροφή.

Δείτε το παρακάτω βίντεο, όπου συστήνονται οι πρωταγωνιστές αυτής της προσπάθειας και βρείτε μας στο πρώτο εργαστήριο που θα γίνει το Σάββατο 23 Μαρτίου, όπου θα φτιάξουμε έναν λαχανόκηπο χωρίς σκάψιμο και μία σπείρα βοτάνων, και θα δούμε πώς συναντιούνται η περμακουλτούρα με τη βιοδυναμική στους κοινούς στόχους τους για την κάλυψη των πραγματικών ανθρώπινων αναγκών και για την αναγέννηση της φύσης.

Για περισσότερες πληροφορίες στείλτε ένα email στο ή καλέστε στο τηλέφωνο 6985982871.


It’s the ecology, stupid – Η οικολογία είναι, ανόητε

comments Comments Off on It’s the ecology, stupid – Η οικολογία είναι, ανόητε
By , April 7, 2012

“Anyone who thinks consumption can expand forever on a finite planet is either insane or an economist”, E.F. Schumacher. Nikos Tzokas elaborates in an article first published  at “Patris”, a local newspaper of Crete, on 25/5/2010. Please scroll down for the english version.

“Όποιος πιστεύει ότι η κατανάλωση μπορεί να αυξάνεται επ’ άπειρον σε έναν πεπερασμένο πλανήτη είναι είτε παράφρων είτε οικονομολόγος”, E.F. Schumacher. Ο Νίκος Τζόκας αναλύει σε ένα άρθρο που πρωτοδημοσίευσε στην Κρητική εφημερίδα “Πατρίς” στις 25 Μαΐου 2010.

Η χώρα  μας βρίσκεται στην δίνη μιας πρωτόγνωρης οικονομικής κρίσης. Μια κρίση που στην αφετηρία της ονομάστηκε αυθαίρετα «χρηματοπιστωτική» ενώ εφευρέθηκε και όρος «πραγματική οικονομία», ο οποίος το μόνο που υποδηλώνει είναι ότι μέχρι τώρα η οικονομία βρισκόταν σε κάποια εξωπραγματική σφαίρα.

Ταυτόχρονα ως προϋπόθεση για την οριστική έξοδο από την κρίση παρουσιάζεται η επιστροφή στην ανάπτυξη. Όμως το ερώτημα που τίθεται και στο οποίο θα πρέπει να αναζητήσουμε τα πραγματικά αίτια της κρίσης είναι ακριβώς αυτό:

Πόση ανάπτυξη μπορεί να αντέξει ένας πλανήτης;

Μην βιαστείτε να κρίνεται το ζητούμενο ως υπέρ το δέον οικολογικό. Είναι άκρως οικονομικό. Στηρίζουμε την οικονομία μας και τις δομές μας στην αέναη ανάπτυξη. Ο μόνος όμως που μπορεί να διαβεβαιώσει ότι γνωρίζει ένα περιβόλι που κάθε χρόνο θα παράγει περισσότερα για πάντα, είναι ο ίδιος που ανακάλυψε την κότα με τα χρυσά αυγά. Στην πραγματικότητα οι οικονομικές κρίσεις είναι αποτέλεσμα του διαχωρισμού της οικολογίας από την οικονομία. Ο διαχωρισμός αυτός εξυπηρετεί τον άνευ όρων ατομικό πλουτισμό καθώς η ανθρωπότητα κλείνει τα μάτια στο πεπερασμένο των φυσικών πόρων. Ακόμα και αν μπορούσαμε να φέρουμε πρώτες ύλες από το φεγγάρι, η χρησιμοποίησή τους θα κατάστρεφε το φυσικό περιβάλλον. Η χωρίς τέλος ανάπτυξη (που πρόσφατα βαφτίστηκε «αειφόρος») είναι πρακτικά αδύνατη και είναι στην πραγματικότητα εωσφόρος (αυτός που φέρει το τέλος).

Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι άπαντες προσδιορίζουν την αρχή της κρίσης στη φούσκα των στεγαστικών δανείων στην Αμερική, την ίδια στιγμή που η τιμή του πετρελαίου είχε εκτοξευτεί σε πρωτοφανή επίπεδα, πολλαπλάσια της τιμής που είχε πριν ένα χρόνο. Η άνοδος της τιμής του δεν θα σταματούσε μέχρι να προκαλέσει ύφεση. Καταλήγει λοιπόν κάποιος στο συμπέρασμα ότι το πετρέλαιο μάλλον εξαντλείται και για αυτό εκτοξεύτηκε η τιμή του. Αυτό όμως κατά πόσο αληθεύει; Μπορεί να έχει εξαντληθεί το πετρέλαιο των 35 δολ/βαρέλι, αλλά σε μια τιμή διπλάσια υπάρχουν αρκετά αποθέματα ικανά να εξορυχτούν και να αποφέρουν κέρδος. Άρα προς τι η εκτίναξή του στα 150 δολ;

Δύο είναι η βασικοί λόγοι:

  1. Δεν είναι το πετρέλαιο που τελειώνει. Είναι οι φυσικοί πόροι στο σύνολό τους που δεν μπορούν πλέον να τροφοδοτήσουν την παγκόσμια ανάπτυξη. Με δυο λόγια το περιβόλι έφτασε στα όριά του. Δεν μπορεί να παράγει παραπάνω και να είναι όλοι ευχαριστημένοι. Αν κάποιες χώρες αναπτύσσονται (βλ. Κίνα, Ινδία κλπ) κάποιες άλλες θα βρεθούν σε ύφεση (Δυτικός Κόσμος).
  2. Το πετρέλαιο είναι η κυριότερη πηγή ενέργειας αλλά όμως βρίσκει και άπειρες άλλες εφαρμογές αντικαθιστώντας φυσικούς πόρους. Την στιγμή που η προσφορά για φυσικούς πόρους δεν αρκούσε για να καλύψει την ζήτηση, οι τιμές των πρώτων υλών αυξήθηκαν τόσο ώστε να προκαλέσουν ύφεση που θα μείωνε την ζήτηση και θα ξαναέφερνε ισορροπία στο σύστημα. Την «βρώμικη» δουλειά ανέλαβε, όπως κάνει πολλά χρόνια τώρα, το πετρέλαιο.

Προς τι λοιπόν η «χρηματοπιστωτική» κρίση;

Πριν σκάσει η φούσκα των στεγαστικών δανείων, πολλές επιχειρήσεις στην Αμερική είδαν τα περιθώρια κέρδους τους να μειώνονται επικίνδυνα λόγω των αυξήσεων στις τιμές των πρώτων υλών που οφείλονται στην αυξημένη ζήτηση από τις Ασιατικές αγορές. Πολλές κατέγραψαν ακόμα και ζημιές. Αναγκάστηκαν λοιπόν να προβούν σε απολύσεις. Η ανάπτυξη που βίωσε η Δύση την τελευταία δεκαετία οφείλεται κατά κύριο λόγο στην πιστωτική επέκταση. Το Αμερικάνικο χρηματοπιστωτικό σύστημα διένειμε κάθε είδους δάνεια σε νοικοκυριά, εκτοξεύοντας παράλληλα στα ύψη τη ζήτηση για κατοικία και τις τιμές των ακινήτων. Πολλοί από τους απολυμένους είχαν δανειστεί για να αγοράσουν σπίτι με αποτέλεσμα να μην μπορέσουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Η ζήτηση στην αγορά των ακινήτων έπεσε ενώ η προσφορά αυξήθηκε από τα σπίτια αυτών που τα έχασαν. Οι τιμές των ακινήτων κατέρρευσαν. Η φούσκα έσκασε.

Το να μιλάμε για «χρηματοπιστωτική» κρίση είναι σαν να βλέπουμε τον δείκτη της βενζίνης να πιάνει κόκκινο, το αμάξι να μην τραβάει και να λέμε ότι το πρόβλημα ξεκίνησε από τον δείκτη. Διότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι κάτι σαν τον πίνακα ελέγχου μιας οικονομίας. Αν δεν επαρκεί η βενζίνη, δεν είναι θέμα καλών ή κακών χειρισμών.

Για αυτό ακριβώς το λόγο, το πρόβλημα που βιώνει ο πλανήτης σήμερα, δεν είναι θέμα ηγεσίας αλλά τρόπου ζωής. Ό,τι και να κάνουν οι ηγέτες δεν μπορούν να φέρουν αποτέλεσμα. Οι ενέσεις ρευστότητας σε μια οικονομία που έμεινε από καύσιμα το μόνο που μπορούν να καταφέρουν είναι να οξύνουν το δημοσιονομικό πρόβλημα χαρίζοντας χρήματα στις εταιρίες πετρελαίου και στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, καθώς οι ενέσεις αυτές, απλά αυξάνουν την τιμή του πετρελαίου. Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι η Δύση θα ξαναμπεί σε αναπτυξιακή τροχιά, πολύ σύντομα θα βυθιστεί στην ύφεση με άλλο ένα ράλι του πετρελαίου.

Το πρόβλημα  της οικονομίας είναι το οικολογικό πρόβλημα. Πριν λίγα σχετικά χρόνια οικολογία και οικονομία δεν διέφεραν. Η ανακύκλωση ήταν θεμελιώδης οικονομικός κανόνας για ένα νοικοκυριό προκειμένου να επιβιώσει και όχι κάποια προαιρετική επιπλέον προσπάθεια. Η ανθρώπινη απληστία είναι αυτή που ανακάλυψε την κότα με τα χρυσά αυγά. Αρκούσε η θυσία της οικολογίας στον βωμό της ανάπτυξης προκειμένου να εκτιναχθεί η ζήτηση και η παραγωγή και όλη οικονομική δραστηριότητα. To φυσικό περιβάλλον υποβαθμίστηκε και ο πλανήτης φορτώθηκε με σκουπίδια τα οποία δεν είναι στην πραγματικότητα τίποτε άλλο από πεθαμένους φυσικούς πόρους που προορίζονταν για κατοπινά χρόνια και μελλοντικές γενιές.

Η ώρα της κρίσης όμως έφτασε και αν δεν θέλουμε να δούμε όλο το κοινωνικό οικοδόμημα να καταρρέει θα πρέπει τάχιστα να μεταβούμε από έναν σπάταλο σε έναν αληθινά οικονομικό τρόπο ζωής. Από την στιγμή που οικολογικό και οικονομικό πρόβλημα ταυτίζονται, ταυτίζονται και οι λύσεις του. Θα πρέπει όμως να προχωρήσουμε πολύ περισσότερο από την χρησιμοποίηση εναλλακτικών μορφών ενέργειας καθώς το πρόβλημα δεν είναι μόνο ενεργειακό αλλά πόρων στο σύνολό του. Οικονομία των πόρων, μεταξύ άλλων, σημαίνει ότι αντί να μετακινούμαστε ένας ένας με το αυτοκίνητό του οφείλουμε να χρησιμοποιούμε τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Επίσης σημαίνει να κάνουμε επιτέλους πράξη την υγιεινή διατροφή, περιορίζοντας την κατανάλωση κρέατος εξοικονομώντας αμέτρητες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης αλλά και δισεκατομμύρια ευρώ από φαρμακευτικές δαπάνες. Να αγοράζουμε ότι αγροτικά προϊόντα παράγει ο τόπος μας προτιμώντας τα βιολογικά. Να δώσουμε μέγιστη έμφαση στην ανακύκλωση, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην εξοικονόμηση ενέργειας και πρώτων υλών, στην βιοκαλλιέργεια, στην οικολογική αρχιτεκτονική, στην φυσική θεραπευτική αλλά πάνω από όλα στην συνεργασία. Πρέπει επιτέλους να σταματήσουμε να μιλάμε για όλο και μεγαλύτερη «ανταγωνιστικότητα» και να κάνουμε σημαία μας την συναγωνιστικότητα. Ενδεχομένως να μην υπάρχει στην Ευρώπη ανταγωνιστικότερος των Ελλήνων λαός. Το σημερινό μας δημοσιονομικό αδιέξοδο οφείλεται εν μέρει σε αυτό.

Οπωσδήποτε θα πρέπει να συνεχιστεί η προσπάθεια περιορισμού του δημόσιου τομέα όχι με ξεπούλημα κρατικών επιχειρήσεων όπως ο ΟΣΕ ή η ΔΕΗ που μπορούν να πρωτοστατήσουν στην παραπάνω προσπάθεια αλλά με μείωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων σε συνδυασμό με επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής (πληροφορική, διαδίκτυο) ώστε να μην καταρρεύσουν οι δημόσιες υπηρεσίες και το κράτος πρόνοιας. Σε αυτήν την προσπάθεια αποφασιστική μπορεί να είναι η συμβολή των ανωτάτων και τεχνολογικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε όλους τους τομείς. Τα πανεπιστήμιά μας μάλιστα οφείλουν να εισάγουν σπουδές και πρακτικές που έχουν τις ρίζες τους στην Ανατολή και στην αρχαία Ελλάδα, διαχωρίζοντας εν μέρει τον εαυτό τους από τα υπόλοιπα Δυτικά Πανεπιστήμια. Σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο, αντί να πασχίζουμε να ακολουθήσουμε τους υπόλοιπους αγκομαχώντας, οφείλουμε να βρούμε επιτέλους τον εαυτό μας και να ηγηθούμε μιας προσπάθειας που στο τέλος της γεφυρώνει την Δύση με την Ανατολή.

Τα παραπάνω αποτελούν λίγα μόνο παραδείγματα από τα πολλά που μπορούμε να κάνουμε και που κάποια από αυτά ούτως ή άλλως θα αναγκαστούμε να κάνουμε στο προσεχές μέλλον. Δεν μπορούν όμως (ενδεχομένως ούτε και θα έπρεπε) να επιβληθούν εκ των άνω.  Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημα και το μέγεθός του όσο το δυνατόν συντομότερα και ως μια αυθεντική «πολιτεία», μια κοινωνία πολιτών, να αναλάβουμε την κατάσταση στα χέρια μας μέσω ενός μαζικού καταναλωτικού κινήματος.

Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, λίγοι είναι αυτοί που κάνουν κουμάντο και άρα το πολίτευμα του πλανήτη γη ιδωμένου ως μια ενιαία πολιτική οντότητα,  αυτήν την στιγμή είναι ολιγαρχικό. Οι πολλοί όμως έχουν περισσότερη δύναμη παρά ποτέ, μέσω των καταναλωτικών τους επιλογών. Από την στιγμή που θα συνειδητοποιήσουμε πόση δύναμη έχουμε ως καταναλωτές μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο. Σκοπός είναι να το κάνουμε πριν ολοκληρωθεί η οικονομική μας αφαίμαξη που πραγματοποιείται καθημερινά μέσω της προτίμησής μας στα φτηνά προϊόντα λίγων πολυεθνικών εταιριών, προς όφελός τους και προς όφελος (προς το παρόν) των αναδυόμενων αγορών. Επιλέγοντας το φτηνότερο αντί το πιο ωφέλιμο κοινωνικά και οικολογικά, πολύ συχνά πληρώνουμε μόνο ένα ποσοστό της τιμής καθότι το υπόλοιπο μας βαραίνει είτε ως δημόσιο χρέος είτε ως οικολογική επιβάρυνση που ναρκοθετεί το οικονομικό μας μέλλον αλλά και τις προοπτικές επιβίωσης των παιδιών μας.  Αν θέλει κανείς να δει στα μάτια την πραγματικότητα δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί το γεγονός ότι μέσω των καταναλωτικών μας επιλογών, εμείς οι ίδιοι τροφοδοτούμε την γιγάντωση αυτού που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ανώνυμο ιδιωτικό κεφάλαιο, το οποίο εδώ και καιρό επιτίθεται στην χώρα μας. Το τι θα συμβεί εδώ φαίνεται ότι θα αποτελέσει πρόκριμα για τις εξελίξεις στην υπόλοιπη Ευρώπη. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε σε κανένα να βρει στην Ελλάδα την δικαιολογία για την οικονομική φούσκα που έχει δημιουργήσει ο Δυτικός τρόπος ζωής.

Έχουμε αποδείξει από αρχαιοτάτων χρόνων ότι όποτε λειτουργούμε ομαδικά, πραγματοποιούμε θαύματα. Θα πρέπει όμως να ενεργήσουμε τώρα. Ας αναλογιστούμε ότι πρόκειται για το μέλλον τον παιδιών μας… Δεν υπάρχει ο χρόνος. Το μέλλον είναι τώρα.

Ο Νίκος Τζόκας σπούδασε Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Πειραιά. Σήμερα ζει με την οικογένειά του στην Κρήτη, και μαζί εφαρμόζουν τις αρχές και τις μεθόδους της περμακουλτούρας στα 30 στρέματα γης και στη μικρή επιχείρηση ποτοποιίας που διαθέτουν.


Greece is in a vortex of an unprecedented crisis. A crisis that was arbitrarily named “financial” in the beginning, while at the same time the term “real economy” was coined, which only indicates that until then the economy was somewhat un-real.

And we are told that the way to overcome this crisis is to return to growth. But the arising question, in which we should seek the real causes of the crisis, is just that:
How much growth can a planet sustain?
Do not rush to judge this challenge as overly ecological. It is highly economical. We base our economy and our structures on perpetual development. But  the  only one who can assure that there is a garden able to produce more and more each year and for ever is the same who has discovered the goose with the golden eggs. In fact, financial crises are the result of separation between ecology and economy. This separation works in favour of uncontroled personal enrichment as humanity turns a blind eye to the finite natural resources. Even if we could bring raw materials from the moon, their use would destroy nature.

It is astonishing that everyone identifies the beginning of the crisis in the mortgage crisis in America, while oil price had rocketed to unprecedented levels in only one year. The price rise would stop only with a recession. One could conclude that we are running out of oil, this is why its price soared. But is that so? We may have run out of oil at the price of 35 dollars per barrel, but at a double price there are sufficient reserves to be mined as well as to generate profit. So why the skyrocketing to 150 dollars?

There are two main reasons:

  1. It’s not only the oil. Natural resources as a whole are no longer able to feed global growth. In short, the garden reached its limits. It cannot produce more and more and keep everyone happy. When some countries develop (see China, India etc), others will be in recession (Western World).
  2. Oil is our main source of energy but also has countless other applications, replacing other natural resources at the same time. When the offer of natural resources was lower than their demand, the prices of raw materials increased enough to cause a recession, so that demand was reduced and the system was back in balance. Oil did the “dirty” work, as usual.

Why then the “financial” crisis?

Before the mortgage bubble burst in America, many companies saw their profits fall dangerously because prices of raw materials increased due to increased demand from Asian markets. Many even recorded a loss. So they were forced to make layoffs. What brought growth in the West over the last decade was mainly credit expansion. The American financial system has distributed all kinds of loans to households, and as a result the demand for housing soared and so did property prices. Many workers who lost their jobs had borrowed to buy a house and they could no longer meet their obligations. The demand in the property market fell while offer increased. Real estate prices collapsed. The bubble burst.

To talk of “financial” crisis is like watching the petrol gauge in the car be on the red, the car not moving any more and saying that the problem lies in the gauge. The financial system is like economy’s control panel. It is not a matter of good or bad handling if there is not enough gasoline.
For this very reason, the problems the world is facing today are not a matter of leadership but of our way of life. Whatever the leaders do cannot bear results. The injections of cash into an economy that ran out of fuel is just like giving money to oil companies and oil producing countries, aggravating the fiscal problem, since what happens is that the oil price increases. Even if we assume that the West will get back on the path of growth, it will soon sink again into a new recession through oil price increase.

The problem of the economy is the problem of the ecology. Only a few years ago, ecology and economy were not separated. Recycling was a fundamental economic rule for the survival of a household and not just an optional extra effort. It was human greed that discovered the goose with the golden eggs. The sacrifice of ecology in favour of growth caused demand to increase and sparked production and all economic activity. Nature started to get seriously harmed and the planet got trashed with garbage that is in fact nothing more than dead natural resources destined for later use by future generations.

But the crisis is here and if we do not wish to see the whole social structure collapse, we should swiftly move from a wasteful way of life to a truly economical one. Since the issues we have with ecology and economy coincide, so do respective solutions. But we must go much further than using alternative forms of energy, since the problem lies not only on energy resources but on all natural resources. Economy of resources, among other things, means that instead of traveling by car on our own, we must use public transportation. It also means that we should practice healthy eating, reduce meat consumption, thus restoring immense areas of arable land and saving billions of euros in medical expenses; it means to buy agricultural products locally and prefer organic; to give maximum emphasis on recycling, renewable energy, on reducing consumption of energy and of other natural resources, on organic farming, on bioclimatic architecture, on natural healing but above all on cooperation; we have to stop talking about increasing “competitiveness” and start talking about collaboration. It may well be that Greeks are the most competitive nation in Europe. The financial impasse we are facing is partly product of this competitiveness.

The effort to reduce the public sector should certainly be pursued further, but not in the direction of selling off state enterprises such as Railways or Electricity, which can play a major role in this transition, but rather in the direction of reducing the number of civil servants as well as of  investing on new technologies (IT, Internet) in order to avoid the collapse of  public services and the welfare state. Advanced education institutions can have a significant contribution in this effort. Our universities should introduce theory and practice rooted in the culture of the East as well as ancient Greece, making a dfference from Western universities. In this critical period, instead of struggling to follow others, we had better find our own identity and be leaders in an endeavour to bridge east and west.

The above are just a few examples of what we can do and, in any way, of what we will be forced to do in the near future. However, these measures could not (and probably should not) be imposed from top down. We should become fully aware of the problem and its scope as soon as possible, and, as an authentic “Republic”, a civil society, take matters into our own hands through a mass consumer movement.

We can easily grasp that in an era of globalization, the few are actually in charge and the regime of planet Earth, if seen as a single political entity, is currently an oligarchy. Nevertheless, the masses have more power than ever, through their consumer choices. When we realize how much power we have as consumers, we can change the world. The aim is to do so before we end up totally drained and powerless financially by favouring cheap products produced by a few multinational companies, that get all the benefit together with the emerging markets, at the moment. Choosing the cheapest rather than the socially and ecologically beneficial, we may pay only a fraction of the price but the rest we pay either as public debt or as degradation of our natural environment and so we compromise our own economic future and the future of our children. If we do want to face reality, it is not difficult to see that through our consumer choices, we ourselves feed the burgeoning of what we might call a faceless private capital, which has long been attacking our country. What happens here seems to be a precedent of what might follow elsewhere in Europe. We must not allow Greece to become the scapegoat of the financial bubble the Western lifestyle has created.

Since the beginning of our long history we have proved that whenever we operate as a group, we can create miracles. But we must act now. It is our children’s future that we are talking about… There is no time. The future is now.

Nikos Tzokas has studied Business Administration at the University of Piraeus. He is now living in the island of Crete, Greece, with his family. They are currently adapting permaculture and regenerative agriculture to manage 3 hectars of land, including a small distillery. 

Greece shows us how to protest against a failed system – Η Ελλάδα μας δείχνει πώς να διαμαρτυρηθούμε ενάντια σ’ ένα αποτυχημένο σύστημα

comments Comments Off on Greece shows us how to protest against a failed system – Η Ελλάδα μας δείχνει πώς να διαμαρτυρηθούμε ενάντια σ’ ένα αποτυχημένο σύστημα
By , February 19, 2012

I republish an article of 17/02 by John Holloway in the Guardian. Yes, Greeks are angry, and they fight back, not only in destructive ways as the media want us to believe, but also in peaceful and creative ways.

Αναδημοσιεύω ένα άρθρο του John Holloway, που δημοσιεύτηκε  στην Guardian στις 17/02, μετάφραση Γ. Μαριά.  Ναι, οι Έλληνες είναι οργισμένοι, και αντιστέκονται, αλλά όχι μόνο καταστροφικά όπως μας παρουσιάζουν τα μήντια, αλλά και ειρηνικά και δημιουργικά.

The rage displayed in Greek cities against austerity measures inspires all who are suffering for the benefit of banks and the rich.

I do not like violence. I do not think that very much is gained by burning banks and smashing windows. And yet I feel a surge of pleasure when I see the reaction in Athens and the other cities in Greece to the acceptance by the Greek parliament of the measures imposed by the European Union. More: if there had not been an explosion of anger, I would have felt adrift in a sea of depression.

The joy is the joy of seeing the much-trodden worm turn and roar. The joy of seeing those whose cheeks have been slapped a thousand times slapping back. How can we ask of people that they accept meekly the ferocious cuts in living standards that the austerity measures imply? Do we want them to just agree that the massive creative potential of so many young people should be just eliminated, their talents trapped in a life of long-term unemployment? All that just so that the banks can be repaid, the rich made richer? All that, just to maintain a capitalist system that has long since passed its sell-by date, that now offers the world nothing but destruction. For the Greeks to accept the measures meekly would be to multiply depression by depression, the depression of a failed system compounded by the depression of lost dignity.

The violence of the reaction in Greece is a cry that goes out to the world. How long will we sit still and see the world torn apart by these barbarians, the rich, the banks? How long will we stand by and watch the injustices increase, see the health service dismantled, education reduced to uncritical nonsense, the water resources of the world privatised, communities wiped out and the earth torn up for the profits of mining companies?

The attack that is so acute in Greece is taking place all over the world. Everywhere money is subjecting human and non-human life to its logic, the logic of profit. This is not new, but the intensity and breadth of the attack is new, and new too is the general awareness that the current dynamic is a dynamic of death, that it is likely that we are all heading towards the annihilation of human life on earth. When the learned commentators explain the details of the latest negotiations between the governments on the future of the eurozone, they forget to mention that what is being negotiated so blithely is the future of humanity.

We are all Greeks. We are all subjects whose subjectivity is simply being flattened by the steamroller of a history determined by the movement of the money markets. Or so it seems and so they would have it. Millions of Italians protested over and over again against Silvio Berlusconi but it was the money markets that brought him down. The same in Greece: demonstration after demonstration against George Papandreou, but in the end it was the money markets that dismissed him. In both cases, loyal and proven servants of money were appointed to take the place of the fallen politicians, without even a pretence of popular consultation. This is not even history made by the rich and powerful, though certainly they profit from it: it is history made by a dynamic that nobody controls, a dynamic that is destroying the world, if we let it.

The flames in Athens are flames of rage, and we rejoice in them. And yet, rage is dangerous. If it is personalised or turned against particular groups of people (the Germans, in this case), it can so easily become purely destructive. It is no coincidence that the first minister to resign in protest against the latest round of austerity measures in Greece was a leader of the extreme right party, Laos. Rage can so easily become a nationalist, even fascist rage; a rage that does nothing to make the world better. It is important, then, to be clear that our rage is not a rage against the Germans, not even a rage against Angela Merkel or David Cameron or Nicolas Sarkozy. These politicians are just arrogant and pitiful symbols of the real object of our rage – the rule of money, the subjection of all life to the logic of profit.

Love and rage, rage and love. Love has been an important theme in the struggles that have redefined the meaning of politics over the last year, a constant theme of the Occupy movements, a profound feeling even at the heart of the violent clashes in many parts of the world. Yet love walks hand in hand with rage, the rage of “how dare they take our lives away from us, how dare they treat us like objects”. The rage of a different world forcing its way through the obscenity of the world that surrounds us. Perhaps.

That pushing through of a different world is not just a question of rage, although rage is part of it. It necessarily involves the patient construction of a different way of doing things, the creation of different forms of social cohesion and mutual support. Behind the spectacle of the burning banks in Greece lies a deeper process, a quieter movement of people refusing to pay bus fares, electricity bills, motorway tolls, bank debts; a movement, born of necessity and conviction, of people organising their lives in a different way, creating communities of mutual support and food networks, squatting empty buildings and land, creating community gardens, returning to the countryside, turning their backs on the politicians (who are now afraid to show themselves in the streets) and creating directly democratic forms of taking social decisions. Still insufficient perhaps, still experimental, but crucial. Behind the spectacular flames, it is this searching for and creation of a different way of living that will determine the future of Greece, and of the world.

For this coming Saturday action throughout the world has been called for in support of the revolt in Greece. We are all Greeks.


Η οργή που εκδηλώθηκε στις ελληνικές πόλεις ενάντια στα μέτρα λιτότητας εμπνέει όλους όσους υποφέρουν προς όφελος των τραπεζών και των πλουσίων.

Δε μου αρέσει η βία. Δεν πιστεύω ότι μπορούν να κερδηθούν πολλά καίγοντας τράπεζες και σπάζοντας παράθυρα. Κι όμως νιώθω ένα κύμα ευχαρίστησης, όταν βλέπω τις αντιδράσεις στην Αθήνα και τις άλλες πόλεις της Ελλάδας απέναντι στη ψήφιση των μέτρων, που επιβλήθηκαν από την Ε.Ε., από το ελληνικό κοινοβούλιο. Ακόμα παραπέρα: αν δεν υπήρχε αυτή η έκρηξη οργής, θα είχα βυθιστεί σε μια θάλασσα κατάθλιψης.

Η χαρά μου οφείλεται στο γεγονός πως βλέπω τα ποδοπατημένα σκουλήκια να γυρίζουν και να βρυχώνται. Η χαρά να βλέπω αυτά τα μάγουλα που έχουν χτυπηθεί χιλιάδες φορές να ανταποδίδουν το χτύπημα. Πώς μπορούμε να ζητήσουμε από ανθρώπους να δεχτούν πειθήνια την τρομακτική μείωση του βιοτικού επιπέδου που τα μέτρα λιτότητας συνεπάγονται; Θέλουμε απλώς να συμφωνήσουν ότι το τεράστιο δημιουργικό δυναμικό από τόσους πολλούς νέους ανθρώπους θα πρέπει να εγκαταλειφθεί, τα ταλέντα τους να παγιδευτούν σε μια ζωή μακροχρόνιας ανεργίας; Κι όλα αυτά, απλώς για να διατηρηθεί ένα καπιταλιστικό σύστημα που εδώ και καιρό έχει περάσει η ημερομηνία λήξης του, και που πλέον δεν προσφέρει στον κόσμο τίποτα εκτός από καταστροφή. Για τους Έλληνες, η πειθήνια αποδοχή των μέτρων θα σήμαινε να πολλαπλασιάσουν την ύφεση με κατάθλιψη, την ύφεση ενός αποτυχημένου συστήματος σε συνδυασμό με την κατάθλιψη της χαμένης αξιοπρέπειας.

Η βιαιότητα της αντίδρασης στην Ελλάδα είναι μια κραυγή που απλώνεται σε όλο τον κόσμο. Πόσο καιρό ακόμα θα καθόμαστε και θα βλέπουμε τον κόσμο να ξεσκίζεται από αυτούς τους βάρβαρους, τους πλούσιους, τις τράπεζες; Πόσο καιρό θα καθόμαστε και θα παρακολουθούμε τις ανισότητες να αυξάνονται, το σύστημα υγείας να απορρυθμίζεται, την εκπαίδευση να υποβαθμίζεται σε άκριτη ανοησία, τα παγκόσμια αποθέματα νερού να ιδιωτικοποιούνται, τις κοινότητες να αφανίζονται και τη γη να ξεσκίζεται για τα κέρδη μεταλλευτικών εταιριών;

Η επίθεση, που είναι έντονη στην Ελλάδα, λαμβάνει χώρα σε όλο τον κόσμο. Παντού το χρήμα υποβάλλει την ανθρώπινη και μη ανθρώπινη ζωή στη λογική του, στη λογική του κέρδους. Αυτό δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά η ένταση και το εύρος της επίθεσης είναι καινούρια, καθώς καινούρια είναι επίσης, η γενική επίγνωση ότι η τρέχουσα δυναμική είναι μια δυναμική θανάτου, που είναι πιθανό να οδηγεί όλους μας προς τον αφανισμό της ανθρώπινης ζωής στον πλανήτη.

Όταν οι πολυμαθείς σχολιαστές εξηγούν τις λεπτομέρειες των τελευταίων διαπραγματεύσεων μεταξύ των κυβερνήσεων για το μέλλον της ευρωζώνης, ξεχνούν να αναφέρουν ότι το αντικείμενο της φαιδρής διαπραγμάτευσης είναι το μέλλον της ανθρωπότητας.

Είμαστε όλοι Έλληνες. Είμαστε όλοι υποκείμενα που η υποκειμενικότητά τους απλά ισοπεδώνεται από τον οδοστρωτήρα μιας ιστορίας που αποφασίζεται από την κίνηση των χρηματαγορών. Ή έτσι φαίνεται κι έτσι θέλουν να είναι. Εκατομμύρια Ιταλοί διαδήλωσαν ξανά και ξανά εναντίον του Silvio Berlousconi αλλά ήταν οι αγορές που τον έριξαν. Το ίδιο και στην Ελλάδα: από διαδήλωση σε διαδήλωση ενάντια στον Γιώργο Παπανδρέου, αλλά τελικά ήταν οι αγορές που τον απέρριψαν. Και στις δύο περιπτώσεις, πιστοί και δοκιμασμένοι υπηρέτες του χρήματος διορίστηκαν για να αντικαταστήσουν τους έκπτωτους πολιτικούς, χωρίς καν το πρόσχημα της λαϊκής ετυμηγορίας. Αυτό δεν είναι ιστορία που γράφεται από τους πλούσιους και τους ισχυρούς, παρόλο που σίγουρα αυτοί ωφελούνται: είναι ιστορία που γράφεται από μια δυναμική που κανείς δεν ελέγχει, μια δυναμική που καταστρέφει τον κόσμο, αν την αφήσουμε.

Οι φλόγες στην Αθήνα είναι φλόγες οργής, κι εμείς αγαλλιάζουμε μαζί τους. Όμως, η οργή είναι επικίνδυνη. Αν προσωποποιηθεί ή στραφεί απέναντι σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων (πχ τους Γερμανούς), μπορεί πολύ εύκολα να γίνει αμιγώς καταστρεπτική. Δεν είναι τυχαίο που ο πρώτος που παραιτήθηκε διαμαρτυρόμενος για το τελευταίο πακέτο μέτρων λιτότητας στην Ελλάδα ήταν ο αρχηγός του ακροδεξιού κόμματος, του ΛΑΟΣ. Η οργή μπορεί εύκολα να γίνει εθνικιστική, ακόμα και φασιστική οργή: η οργή που δεν κάνει τίποτα για να βελτιώσει τον κόσμο. Είναι λοιπόν σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι η οργή μας δεν είναι οργή απέναντι στους Γερμανούς, ούτε καν απέναντι στην Angela Merkel ή στον David Cameron ή στον Nicolas Sarcozy. Αυτοί οι πολιτικοί είναι απλά αλαζονικά και θλιβερά σύμβολα του πραγματικού αντικειμένου της οργής μας- της κυριαρχίας του χρήματος, της καθυπόταξης όλης της ζωής στη λογική του κέρδους.

Αγάπη και οργή, οργή και αγάπη. Η αγάπη είναι ένα σημαντικό μοτίβο στους αγώνες που έχουν επαναπροσδιορίσει το νόημα της πολιτικής τον τελευταίο χρόνο, ένα συνεχές μοτίβο των κινημάτων Occupy, ένα βαθύ συναίσθημα ακόμα και στην καρδιά των πιο βίαιων ταραχών σε πολλά μέρη του κόσμου. Όμως η αγάπη βαδίζει χέρι χέρι με την οργή, την οργή του “πώς τολμάνε να κλέβουν τις ζωές μας, πώς τολμάνε να μας συμπεριφέρονται ως αντικείμενα”. Η οργή ενός διαφορετικού κόσμου που προσπαθεί να εισβάλλει μέσα από την αισχρότητα του κόσμου που μας περιβάλλει.

Αυτή η ανάδυση ενός διαφορετικού κόσμου δεν είναι απλά ζήτημα οργής, παρόλο που η οργή είναι μέρος του. Συμπεριλαμβάνει αναγκαστικά την υπομονετική οικοδόμηση ενός διαφορετικού τρόπου να κάνουμε πράγματα, τη δημιουργία διαφορετικών μορφών κοινωνικής συνοχής και αμοιβαίας υποστήριξης. Πίσω από το θέαμα των φλεγόμενων τραπεζών στην Ελλάδα υπάρχει μια βαθύτερη διαδικασία, ένα πιο ήσυχο κίνημα ανθρώπων που αρνούνται να πληρώσουν εισιτήριο για μετακινήσεις, λογαριασμούς ρεύματος, διόδια, δάνεια: ένα κίνημα, γεννημένο από αναγκαιότητα και φρόνημα, ανθρώπων που οργανώνουν αλλιώς τις ζωές τους, δημιουργώντας κοινότητες αμοιβαίας υποστήριξης και δίκτυα σίτισης, καταλαμβάνουν άδεια σπίτια και γη, δημιουργούν κοινά πάρκα, επιστρέφουν στην ύπαιθρο, γυρνάνε την πλάτη τους στους πολιτικούς (που φοβούνται να εμφανιστούν στον δρόμο) και δημιουργούν αμεσοδημοκρατικά μορφώματα για τη λήψη συλλογικών αποφάσεων. Ίσως ακόμα ανεπαρκή , ακόμα πειραματικά, αλλά ζωτικής σημασίας. Πίσω από τις θεαματικές φωτιές, είναι αυτή η αναζήτηση και η δημιουργία ενός διαφορετικού τρόπου ζωής που θα καθορίσει το μέλλον της Ελλάδας και του κόσμου.

Το ερχόμενο Σάββατο έχουν καλεστεί ανά τον κόσμο δράσεις για την υποστήριξη της εξέγερσης στην Ελλάδα. Είμαστε όλοι Έλληνες.

Permaculture in Greece is powered by WordPress

Panorama Theme by Themocracy